10.1 Ұйымдағы қақтығыстарды басқарудың негізгі әлеуметтік-психологиялық ресурстары

1-мысал. Психологиялық үйлесімсіздік

Жағдай

Екі қызметкердің жұмыс істеу стилі мүлде әртүрлі: біреуі тез шешім қабылдайды, екіншісі ұзақ талдауды ұнатады. Ортақ жобада олар жиі келісе алмайды.

Нәтиже

· Бір-біріне реніш пайда болады;

· Коммуникация нашарлайды;

· Жоба баяулайды.

Қорытынды

Психологиялық үйлесімсіздік ұйымдағы қақтығыстардың маңызды әлеуметтік-психологиялық себебі болып табылады.

2-мысал. Эмпатия әдісін қолдану

Жағдай

Қызметкер жұмысындағы қателік үшін басшыдан сын естиді. Бірақ басшы оның отбасылық қиындықтарын ескеріп, қолдау көрсетеді.

Нәтиже

· Қызметкер өзін түсінілгендей сезінеді;

· Қақтығыс ушықпайды;

· Сенім күшейеді.

Қорытынды

Эмпатия ұйымдағы шиеленісті төмендетуге көмектеседі.

3-мысал. Ақпараттандырудың маңызы

Жағдай

Компанияда штат қысқартылатыны туралы қауесет тарайды. Басшылық қызметкерлермен жиналыс өткізіп, нақты ақпарат береді.

Нәтиже

· Қорқыныш азаяды;

· Қауесет тоқтайды;

· Қызметкерлер сабыр сақтайды.

Қорытынды

Уақытылы ақпарат беру қақтығыстардың алдын алады.

4-мысал. Толеранттылықтың болмауы

Жағдай

Ұжымдағы қызметкер басқа әріптесінің акцентіне немесе сөйлеу ерекшелігіне үнемі мысқылдайды.

Нәтиже

· Реніш;

· Ұжымдағы психологиялық ахуалдың нашарлауы;

· Ашық қақтығыс.

Қорытынды

Толеранттылықтың болмауы ұйымдағы әлеуметтік шиеленісті күшейтеді.

10.2 Манипуляция және манипуляцияға қарсы әрекет

5-мысал. Жағымпаздық арқылы манипуляция

Жағдай

Қызметкер басшыны үнемі мақтап, кейін өзіне жеңіл жұмыс сұрайды.

Талдау

Бұл – жағымпаздық арқылы жасалған манипуляция.

Қарсы әрекет

Басшы шешімді эмоцияға емес, нақты нәтижеге сүйеніп қабылдауы керек.

6-мысал. Қорқыту тактикасы

Жағдай

Бөлім басшысы: «Егер тапсырманы орындамасаңдар, бәрің жұмыстан шығасыңдар!» деп қысым көрсетеді.

Нәтиже

· Қызметкерлерде қорқыныш пайда болады;

· Сенім жоғалады;

· Жасырын қарсылық күшейеді.

Қорытынды

Қорқыту – деструктивті манипуляция түрі.

7-мысал. Контексті бұрмалау

Жағдай

Қызметкердің сөзінің бір бөлігі ғана алынып, басшылыққа бұрмаланып жеткізіледі.

Нәтиже

· Түсінбеушілік пайда болады;

· Ұжым ішінде сенім азаяды.

Қорытынды

Ақпаратты контекстен бөліп көрсету – жиі кездесетін манипуляциялық әдіс.

8-мысал. Манипуляцияны ашық көрсету

Жағдай

Әріптес үнемі өз проблемасын асыра айтып, жұмысының бір бөлігін басқаға орындатқысы келеді.

Қарсы әрекет

«Сіз маған бұл арқылы не айтқыңыз келеді?» деген нақты сұрақ қою.

Қорытынды

Манипуляцияны ашық көрсету оның әсерін әлсіретеді.

10.3 К.Томас бойынша мінез-құлық реакцияларының модельдері

9-мысал. Бәсекелестік («Акула»)

Жағдай

Екі менеджер бір лауазым үшін күреседі. Әрқайсысы өз жетістігін ғана көрсетіп, қарсыласының кемшілігін іздейді.

Нәтиже

· Қарым-қатынас бұзылады;

· Ұжымда шиеленіс күшейеді.

Қорытынды

Бәсекелестік қысқа мерзімде нәтиже беруі мүмкін, бірақ ұзақ қатынастарға зиян келтіреді.

10-мысал. Ыңғайлану («Ойыншық қонжық»)

Жағдай

Қызметкер даудан қашу үшін үнемі әріптестерінің айтқанына келіседі.

Нәтиже

· Ішкі реніш жиналады;

· Өзін бағалау төмендейді.

Қорытынды

Үнемі беріле беру адамның психологиялық шаршауына әкеледі.

11-мысал. Жалтару («Тасбақа»)

Жағдай

Екі қызметкер арасындағы мәселені бөлім басшысы талқылаудан үнемі қашады.

Нәтиже

· Мәселе шешілмейді;

· Қақтығыс күшейеді.

Қорытынды

Жалтару уақытша тыныштық бергенімен, мәселені түбегейлі шешпейді.

12-мысал. Ымыра («Түлкі»)

Жағдай

Екі бөлім бір бюджетті бөлісе алмайды. Соңында қаржы тең бөлінеді.

Қорытынды

Ымыра екі жақтың да мүддесін ішінара қанағаттандырады.

13-мысал. Ынтымақтастық («Үкі»)

Жағдай

Қызметкерлер мен басшылық жұмыс кестесін бірге талқылап, барлығына қолайлы нұсқа жасайды.

Нәтиже

· Сенім артады;

· Қарым-қатынас жақсарады;

· Қақтығыс конструктивті шешіледі.

Қорытынды

Ынтымақтастық – ең тиімді әрі ұзақ мерзімді стратегия.