9.1 Ұйымдағы қақтығыстарды басқарудың негізгі құқықтық институттары

1-мысал. Қызметкерлердің ұжымдық талабы

Жағдай

Кәсіпорында қызметкерлер жалақының төмендігіне наразы болды. Жалпы жиналыс өткізіліп, қызметкерлердің 2/3 бөлігі жалақыны көтеру туралы талапты қолдады.

Әрі қарайғы әрекет

· Талап жазбаша түрде жұмыс берушіге жіберілді;

· Басшылық мәселені шеше алмады;

· Дауды татуластыру комиссиясы қарады.

Қорытынды

Ұжымдық еңбек дауы заңмен белгіленген тәртіп бойынша шешіледі.

2-мысал. Делдалға жүгіну

Жағдай

Жұмысшылар мен әкімшілік еңбек кестесі бойынша келісімге келе алмады.

Шешім

Тараптар тәуелсіз медиаторды шақырды.

Нәтиже

· Компромисс табылды;

· Ереуілдің алдын алынды.

Қорытынды

Делдалдық рәсім қақтығысты бейбіт жолмен шешуге көмектеседі.

9.2 Еңбек даулары жөніндегі комиссия

3-мысал. Заңсыз тәртіптік жаза

Жағдай

Қызметкер жұмысқа 10 минут кешіккені үшін қатаң сөгіс алды.

Әрекет

Қызметкер келісу комиссиясына шағымданды.

Нәтиже

Комиссия жаза шамадан тыс екенін анықтап, оны алып тастады.

Қорытынды

Келісу комиссиясы қызметкер құқықтарын қорғаудың негізгі органы болып табылады.

4-мысал. Еңбек демалысы бойынша дау

Жағдай

Қызметкерге еңбек демалысы уақытында берілмеді.

Шешім

Комиссия жұмыс берушіні еңбек заңнамасын орындауға міндеттеді.

Қорытынды

Еңбек демалысына қатысты даулар да келісу комиссиясында қаралады.

9.3 Соттардың рөлі

5-мысал. Азаматтық сотқа жүгіну

Жағдай

Қызметкер жұмыстан заңсыз шығарылды деп есептейді.

Әрекет

Ол сотқа талап арыз береді.

Нәтиже

Сот қызметкерді қайта жұмысқа орналастырып, жалақы өндіруге шешім шығарды.

Қорытынды

Сот – еңбек құқықтарын қорғаудың соңғы құқықтық механизмі.

6-мысал. Аралық сот

Жағдай

Екі компания келісімшарт бойынша келісе алмады.

Шешім

Тараптар дауды аралық сотта қарауға келісті.

Нәтиже

Дауды мемлекеттік сотқа жеткізбей шешті.

Қорытынды

Аралық сот коммерциялық дауларды жылдам шешуге мүмкіндік береді.

9.4 Еңбек инспекциясы

7-мысал. Жасырын тексеріс

Жағдай

Қызметкерлер жалақының кешіктірілуіне байланысты еңбек инспекциясына шағымданды.

Әрекет

Инспектор алдын ала ескертусіз тексеріс жүргізді.

Нәтиже

Жұмыс берушіге айыппұл салынды.

Қорытынды

Еңбек инспекциясы заң бұзушылықтардың алдын алады.

8-мысал. Қауіпсіз еңбек жағдайы

Жағдай

Өндірісте қызметкерлерге қорғаныс киімі берілмеді.

Нәтиже

Еңбек инспекциясы талап бұзылғанын анықтап, міндетті нұсқама берді.

Қорытынды

Инспекция еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.

9.5 Татуластыру комиссиясы

9-мысал. Ұжымдық дауды бейбіт шешу

Жағдай

Қызметкерлер жұмыс уақытының ұзақтығына қарсы болды.

Процесс

Татуластыру комиссиясында келіссөздер өтті.

Нәтиже

Тараптар жаңа жұмыс кестесіне келісті.

Қорытынды

Татуластыру комиссиясы қақтығыстың ушықпауына көмектеседі.

9.6 Еңбек төрелігі

10-мысал. Төрелік шешім

Жағдай

Татуластыру комиссиясында келісімге қол жеткізілмеді.

Әрекет

Еңбек төрелігі құрылды.

Нәтиже

Төрелік қызметкерлер талабын ішінара қанағаттандыру туралы шешім қабылдады.

Қорытынды

Еңбек төрелігі – ұжымдық дауларды шешудің маңызды кезеңі.

9.7 Делдал және мемлекеттік органдар

11-мысал. Мемлекеттік органның араласуы

Жағдай

Мұғалімдер жалақыға байланысты ереуіл жарияламақ болды.

Әрекет

Жергілікті атқарушы орган делдал шақырып, келіссөз ұйымдастырды.

Нәтиже

Ереуіл тоқтатылды.

Қорытынды

Мемлекеттік органдар әлеуметтік тұрақтылықты сақтауда маңызды рөл атқарады.

9.8 Кәсіподақтардың рөлі

12-мысал. Қызметкерді қорғау

Жағдай

Жұмыс беруші қызметкерді жұмыстан шығармақ болды.

Әрекет

Кәсіподақ қызметкердің құқығын қорғап, заң бұзушылықты дәлелдеді.

Нәтиже

Қызметкер жұмыста қалдырылды.

Қорытынды

Кәсіподақтар қызметкерлердің еңбек құқықтарын қорғайды.

13-мысал. Ұжымдық келісім жасау

Жағдай

Кәсіподақ пен жұмыс беруші ұжымдық шарт жасасты.

Нәтиже

· Жалақы мөлшері нақтыланды;

· Демалыс шарттары жақсарды.

Қорытынды

Кәсіподақтар әлеуметтік әріптестікті дамытуға ықпал етеді.

9.9 Кәсіпкерлер палатасының рөлі

14-мысал. Жұмыс берушінің құқығын қорғау

Жағдай

Кәсіпкер мемлекеттік орган шешімімен келіспейді.

Әрекет

Ол «Атамекен» палатасына жүгінеді.

Нәтиже

Палата құқықтық кеңес беріп, кәсіпкер мүддесін қорғады.

Қорытынды

Кәсіпкерлер палатасы бизнес мүдделерін қорғайды.

15-мысал. Еңбек заңнамасы бойынша оқыту

Жағдай

Компания басшылары еңбек дауларын дұрыс шеше алмай жүр.

Әрекет

«Атамекен» палатасы арнайы семинар өткізді.

Нәтиже

Басшылардың құқықтық сауаттылығы артты.

Қорытынды

Құқықтық білім қақтығыстардың алдын алуға көмектеседі.