4.1 Ұйымдағы қақтығыстар типологиясының түсінігі

1-мысал. Тік (вертикальді) қақтығыс

Жағдай

Бөлім басшысы қызметкерлерден демалыс күндері жұмыс істеуді талап етті.

Қызметкерлердің реакциясы

Қызметкерлер:

· еңбек заңнамасына сілтеме жасады;

· қосымша ақы талап етті.

Қақтығыс түрі

Тік (басшы – бағынышты).

Қорытынды

Бұл ұйымдардағы ең жиі кездесетін қақтығыс түрлерінің бірі.

2-мысал. Көлденең қақтығыс

Жағдай

Маркетинг бөлімі мен сату бөлімі жарнама стратегиясына байланысты келісе алмады.

Нәтиже

· бір-бірін кінәлау;

· ақпарат алмасудың тоқтауы;

· жобаның кешігуі.

Қақтығыс түрі

Көлденең қақтығыс.

Қорытынды

Бір деңгейдегі бөлімдер арасындағы бәсекелестік ұйым жұмысына әсер етуі мүмкін.

3-мысал. Конструктивті қақтығыс

Жағдай

IT бөлімі жұмыс процесін жаңарту туралы ұсыныс жасады.

Нәтиже

Талқылау барысында:

· жаңа идеялар пайда болды;

· қызмет тиімділігі артты.

Қорытынды

Кейбір қақтығыстар ұйым дамуына оң әсер етеді.

4-мысал. Деструктивті қақтығыс

Жағдай

Екі қызметкер арасындағы жеке реніш бүкіл бөлімге тарады.

Нәтиже

· ұжым екі топқа бөлінді;

· жұмыс өнімділігі төмендеді.

Қорытынды

Деструктивті қақтығыс ұйым климатына зиян келтіреді.

4.2 Тұлғаішілік қақтығыстар, оның түрлері мен шешілу жолдары

5-мысал. Рөлдік қақтығыс

Жағдай

Жас ана әрі бөлім жетекшісі кешкі уақытта жұмыс істеуге мәжбүр болды.

Ішкі қайшылық

· отбасы міндеттері;

· мансаптық талаптар.

Қақтығыс түрі

Рөлдік тұлғаішілік қақтығыс.

Мүмкін шешімдер

· икемді жұмыс кестесі;

· міндеттерді қайта бөлу;

· қашықтан жұмыс.

6-мысал. «Қалаймын – істей аламын» қақтығысы

Жағдай

Қызметкер басшылық қызметке көтерілгісі келді.

Бірақ

Оған:

· тәжірибе;

· басқарушылық дағдылар жетіспеді.

Нәтиже

Өзіне сенімсіздік пайда болды.

Қақтығыс түрі

Толықсыздық кешені мен орындалмаған тілек қақтығысы.

Шешу жолы

· оқыту;

· коучинг;

· тәжірибе жинақтау.

7-мысал. Моральдық қақтығыс

Жағдай

Менеджерге есепті жалған көрсеткіштермен тапсыру ұсынылды.

Ішкі күрес

· қызметін сақтау;

· адалдық қағидасы.

Қақтығыс түрі

Адамгершілік тұлғаішілік қақтығыс.

Нәтиже

Қызметкер ұсыныстан бас тартты.

Қорытынды

Моральдық қағидалар тұлғаның шешім қабылдауына әсер етеді.

8-мысал. Бейімделушілік қақтығыс

Жағдай

Жаңа қызметкер үлкен компанияның жұмыс ырғағына бейімделе алмады.

Белгілері

· стресс;

· мазасыздық;

· өнімділіктің төмендеуі.

Шешім

· тәлімгер тағайындау;

· бейімдеу бағдарламасы.

9-мысал. Адекватты емес өзін-өзі бағалау

Жағдай

Қызметкер өзін үздік маман санап, басшылықтың сынын қабылдамады.

Нәтиже

· әріптестермен жанжал;

· эмоционалдық күйзеліс.

Қақтығыс түрі

Өзін-өзі бағалау қақтығысы.

4.3 Ұйымдағы қақтығыстардың әр түрлі факторларға байланысты жіктелуі

10-мысал. Тұлғааралық қақтығыс

Жағдай

Екі әріптес бір лауазымға үміткер болды.

Нәтиже

Бәсекелестік жеке ренішке айналды.

Қақтығыс түрі

Тұлғааралық.

11-мысал. Жеке адам мен топ арасындағы қақтығыс

Жағдай

Жаңа қызметкер ұжым ережелерін қабылдамады.

Ұжым реакциясы

· оны қолдамады;

· бейресми түрде шеттетті.

Қақтығыс түрі

Жеке адам мен топ арасындағы қақтығыс.

12-мысал. Топаралық қақтығыс

Жағдай

Қаржы бөлімі шығындарды азайтуды талап етті, ал маркетинг бөлімі жарнаманы көбейтуді ұсынды.

Нәтиже

Бөлімдер арасында ұзақ дау пайда болды.

Қақтығыс түрі

Топаралық.

13-мысал. Жасырын қақтығыс

Жағдай

Қызметкерлер басшы шешімдеріне наразы болды, бірақ ашық айтпады.

Белгілері

· өсек;

· пассивті қарсылық;

· тапсырмаларды баяу орындау.

Қақтығыс түрі

Жасырын қақтығыс.

14-мысал. Ашық қақтығыс

Жағдай

Жиналыста екі қызметкер бір-бірін ашық айыптады.

Қақтығыс түрі

Ашық қақтығыс.

15-мысал. Симметриялы қақтығыс

Жағдай

Екі бөлім бірдей деңгейде ресурс жоғалтты.

Нәтиже

Тараптар келісімге келді.

Қорытынды

Қақтығыс салдары екі жаққа да бірдей әсер етті.

16-мысал. Асимметриялы қақтығыс

Жағдай

Басшылық шешімі нәтижесінде бір бөлім қысқартылды.

Нәтиже

Бір тарап үлкен шығынға ұшырады.

Қорытынды

Бұл асимметриялы қақтығыс.