3.1 Қақтығыстың нысаны мен себептері

1-мысал. Ресурстардың шектеулігі

Жағдай

Университетте екі кафедраға:

· бір ғана жаңа компьютерлік кабинет бөлінді.

Нәтиже

Әр кафедра:

· өз пәнінің маңыздылығын дәлелдеуге тырысты;

· әкімшілікке шағымданды.

Қақтығыс нысаны

Компьютерлік кабинет.

Қақтығыс себебі

Ресурстың шектеулі болуы.

Қорытынды

Материалдық ресурстарды бөлу ұйымдағы ең жиі қақтығыс себептерінің бірі.

2-мысал. Ақпараттық фактор

Жағдай

Қызметкерлерге жалақы жүйесінің өзгеретіні туралы толық ақпарат берілмеді.

Нәтиже

· қауесет тарады;

· ұжымда сенімсіздік пайда болды;

· басшылыққа наразылық күшейді.

Себебі

Ақпараттың жеткіліксіздігі.

Шешім

· ашық жиналыс өткізу;

· өзгерістерді толық түсіндіру.

3-мысал. Мінез-құлық факторы

Жағдай

Бөлім басшысы қызметкерлермен дөрекі сөйлеседі.

Нәтиже

· эмоционалдық шиеленіс;

· жасырын қарсылық;

· еңбек өнімділігінің төмендеуі.

Себебі

Қызметтік этиканы бұзу.

4-мысал. Құндылықтар қайшылығы

Жағдай

Жас қызметкерлер:

· инновацияны қолдайды.

Ал аға буын:

· дәстүрлі тәсілді қалайды.

Нәтиже

Жұмыс тәсілдері бойынша тұрақты келіспеушілік пайда болды.

Қақтығыс себебі

Құндылықтардағы айырмашылық.

5-мысал. Құрылымдық фактор

Жағдай

Қызметкердің міндеттері нақты көрсетілмеген.

Нәтиже

· бір жұмысты бірнеше адам орындайды;

· жауапкершілік белгісіз;

· өзара кінәлау пайда болады.

Себебі

Ұйым құрылымының жетілмегендігі.

3.2 Ұйымдағы қақтығыс себептерінің типологиясы

Объективті себептер

6-мысал. Ұйымдастырушылық фактор

Жағдай

Компанияда:

· еңбек кестесі жиі өзгереді;

· қызметкерлерге алдын ала ескертілмейді.

Нәтиже

Қызметкерлер наразылығы күшейді.

Себебі

Ұйымдастырудың әлсіздігі.

7-мысал. Кәсіби фактор

Жағдай

Жаңа қызметкердің біліктілігі жеткіліксіз болды.

Нәтиже

· тапсырмалар кешікті;

· ұжымда наразылық пайда болды.

Себебі

Кадрларды дұрыс таңдамау.

---

8-мысал. Экономикалық фактор

Жағдай

Компанияда сыйақы тек кейбір қызметкерлерге берілді.

Нәтиже

· әділетсіздік сезімі;

· ұжым ішінде қарсы топтар қалыптасты.

Себебі

Материалдық ынталандырудың тең бөлінбеуі.

9-мысал. Санитарлық-гигиеналық фактор

Жағдай

Кеңседе:

· желдету нашар;

· жұмыс орны тар;

· шу көп.

Нәтиже

Қызметкерлер арасында ашушаңдық артты.

Себебі

Қолайсыз еңбек жағдайы.

Субъективті себептер

10-мысал. Басшының дөрекілігі

Жағдай

Басшы жиналыста қызметкерді көпшілік алдында сынады.

Нәтиже

· қызметкер ренжіді;

· ұжымда шиеленіс пайда болды.

Себебі

Қызметтік этиканы бұзу.

11-мысал. Әділетсіз бағалау

Жағдай

Жақсы жұмыс істеген қызметкер марапатталмады.

Ал

Белсенділігі төмен қызметкер сыйақы алды.

Нәтиже

Ұжымда наразылық туды.

Себебі

Әділетсіз бағалау.

12-мысал. Психологиялық үйлесімсіздік

Жағдай

Екі қызметкердің:

· темпераменті;

· жұмыс стилі;

· қарым-қатынас тәсілі сәйкес келмеді.

Нәтиже

Тұрақты тұлғааралық қақтығыс пайда болды.

3.3 Ұйымдағы қақтығыс себептерін талдаудағы жүйелі тәсіл

Жүйелі тәсілдің мәні

Қақтығыс:

· жеке оқиға емес;

· өзара байланысты факторлар жүйесі ретінде қарастырылады.

13-мысал. Жүйелік талдау

Жағдай

Ұйымда кадрлар жиі жұмыстан шығады.

Алғашқы болжам

«Қызметкерлер жалқау».

Жүйелік талдау нәтижесі

Нақты себептер:

· төмен жалақы;

· шамадан тыс жүктеме;

· әділетсіз басшылық;

· мансаптық өсудің болмауы.

Қорытынды

Қақтығыстың түпкі себебі жүйелік сипатта болды.

14-мысал. Жүйелік-құрылымдық талдау

Жағдай

Мектепте мұғалімдер арасында дау пайда болды.

Талдау

Қатысушылар:

· директор;

· оқу ісінің меңгерушісі;

· мұғалімдер.

Қақтығыс нысаны

Сабақ жүктемесі.

Қорытынды

Қақтығыс құрылымы анықталды.

15-мысал. Жүйелік-функционалдық талдау

Жағдай

Бөлімдер арасындағы тұрақты келіспеушілік.

Зерттеу нәтижесі

Қақтығыс:

· жобалардың кешігуіне;

· қаржылық шығынға;

· клиенттердің азаюына әсер етті.

16-мысал. Жүйелік-ақпараттық талдау

Жағдай

Басшылық жаңа ережелерді қызметкерлерге уақытында жеткізбеді.

Нәтиже

· түсінбеушілік;

· наразылық;

· ұйымішілік қақтығыс.

Себебі

Ақпараттық байланыстың әлсіздігі.