2.1 «Қақтығыс» ұғымының мазмұны мен құрылымы

1-мысал. Ұйымдағы қарапайым қақтығыс

Жағдай

Екі қызметкер: бір жобаны басқаруға үміткер болды.

Нәтиже: бір-бірінің ұсыныстарын сынай бастады; басшылыққа шағымданды; қарым-қатынас нашарлады.

2-мысал. Қақтығыстық жағдай мен оқиға

Қақтығыстық жағдай

Бөлімде: жұмыс тең бөлінбейді; кей қызметкерлер артық жүктемеде.

Оқиға

Жиналыста бір қызметкер: «бәрін мен істеп жүрмін» деп ашық айтты.

Нәтиже: Ашық қақтығыс басталды.

3-мысал. Қақтығыс объектісі

Жағдай

Университетте: екі кафедра бір аудиторияны талап етеді.

Қақтығыс объектісі: Аудитория.

Неге қақтығыс туды?Ресурс екі жаққа бірдей жетпейді.

4-мысал. Ашық және жасырын мотив

Ашық мотив: «Мен әділеттілік қалаймын».

Жасырын мотив: Басшылық алдында бедел жинау.

2.2 Қақтығыстың даму кезеңдері

5-мысал. Қақтығысқа дейінгі жағдай

Жағдай

Қызметкер: ұзақ уақыт бойы бағаланбай жүргенін сезінеді.

Белгіле: реніш; үндемеу; мотивацияның төмендеуі.

Ерекшелігі: Қақтығыс әлі ашық емес.

6-мысал. Оқиға кезеңі

Жағдай

Басшы: қызметкерді көпшілік алдында сынға алды.

Нәтиже: Қызметкер қарсы жауап берді.

Бұл кезеңнің мәні: Жасырын қайшылық ашық формаға өтті.

7-мысал. Эскалация

Жағдай

Екі бөлім: бір-бірін айыптай бастады.

Белгілері: эмоцияның күшеюі; шағымдар; қарсы топтардың қалыптасуы.

8-мысал. Қақтығыстың шарықтау шегі

Жағдай

Ұжым: екі қарсы топқа бөлінді; жұмыс процесі тоқтай бастады.

Ерекшелігі: Қақтығысты шешу қиындайды.

9-мысал. Қақтығысты шешу

Жағдай

HR маманы: екі тараппен келіссөз жүргізді.

Нәтиже: міндеттер қайта бөлінді; келісім жасалды.

10-мысал. Қақтығыстан кейінгі кезең

Жағдай

Қақтығыс аяқталды.

Бірақ: тараптар бір-біріне сенбейді; қарым-қатынас суық күйде қалды.

Қорытынды: Қақтығыс аяқталғанымен, салдары сақталуы мүмкін.

2.3 Қақтығыстағы тұлғалар

11-мысал. Негізгі қатысушылар

Жағдай

Екі мұғалім: сабақ жүктемесіне байланысты дауласты.

Негізгі қатысушылар: Екі мұғалім.

12-мысал. Қолдау тобы

Жағдай

Ұжым: екі топқа бөлінді.

Нәтиже: Әр тарап өз әріптестерін қолдай бастады.

13-мысал. Арандатушы

Жағдай

Бір қызметкер: әдейі қауесет таратты.

Нәтиже: Қақтығыс күшейді.

14-мысал. Медиатор

Жағдай

Кәсіпорын директоры: екі бөлім арасындағы дауға араласты.

Рөлі: Тараптарды келісімге келтіру.