№7 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР ТІЗІМІ
ТАҚЫРЫП: САНДЫҚ ТІЗБЕК ПЕН ФУНКЦИЯНЫҢ ШЕГІ
Бұл құжатта «Сандық тізбек пен функцияның шегі» дәрісі бойынша барлық негізгі ұғымдар, анықтамалар, формулалар, шек қасиеттері, теоремалар және қолданбалар толық әрі жүйеленген түрде берілді.
1. НЕГІЗГІ ҰҒЫМДАР ГЛОССАРИЙІ
|
№ |
Ұғым |
Белгіленуі |
Анықтамасы |
Ескертпе |
|
1 |
Сандық тізбек |
xn=f(n) |
Натурал аргументті функция. |
Тізбек мүшелерден тұрады. |
|
2 |
Тізбектің жалпы мүшесі |
xn |
Тізбектің n-ші мүшесі. |
Тізбекті анықтайды. |
|
3 |
Жинақты тізбек |
lim xn=a |
Шегі бар тізбек. |
a санына ұмтылады. |
|
4 |
Шектелген тізбек |
|xn|≤M |
Барлық мүшелері шектелген. |
M>0. |
|
5 |
Ішкі тізбек |
xnk |
Тізбектің таңдалған мүшелері. |
Негізгі тізбектен алынады. |
|
6 |
Функция шегі |
lim f(x)=A |
Функцияның x→x0 кезіндегі шегі. |
Негізгі ұғым. |
|
7 |
Оң жақты шек |
lim x→x0+ |
x оң жағынан ұмтылады. |
Бір жақты шек. |
|
8 |
Сол жақты шек |
lim x→x0- |
x сол жағынан ұмтылады. |
Бір жақты шек. |
|
9 |
Шексіз шек |
lim f(x)=∞ |
Функция шексіз өседі. |
∞ немесе -∞. |
|
10 |
ε-аймақ |
(a-ε;a+ε) |
a санының ε аймағы. |
Көршілік ұғым. |
|
11 |
δ-аймақ |
|x-x0|<δ |
x0 нүктесінің аймағы. |
Коши анықтамасы. |
|
12 |
Гейне анықтамасы |
xn→x0 |
Тізбек арқылы анықтама. |
Шекке негізделген. |
|
13 |
Коши анықтамасы |
ε-δ |
ε және δ арқылы анықтама. |
Дәлелдерде қолданылады. |
|
14 |
Анықталмағандық |
0/0,∞/∞ |
Шекті табудағы арнайы түр. |
Түрлендіру керек. |
|
15 |
Лопиталь ережесі |
f'/g' |
Туынды арқылы шек табу. |
0/0 немесе ∞/∞. |
|
16 |
Күрделі пайыз |
A=A0(1+p/100)nt |
Банктік өсім формуласы. |
Қаржы есептері. |
|
17 |
Үзіліссіз пайыз |
A=A0ept/100 |
Үзіліссіз өсім. |
e саны қатысады. |
|
18 |
Сұраныс функциясы |
y=f(x) |
Баға мен сұраныс байланысы. |
Экономикада. |
|
19 |
Табыс функциясы |
y=xp(x) |
Жалпы табыс. |
Экономикалық модель. |
|
20 |
Өндіріс шығыны |
F(x) |
Өндіріс көлеміне тәуелді. |
Шығын функциясы. |
2. НЕГІЗГІ ФОРМУЛАЛАР
|
№ |
Формула |
Атауы |
Түсіндірме |
|
1 |
lim xn=a |
Тізбек шегі |
Тізбек a санына ұмтылады. |
|
2 |
|xn-a|<ε |
Шек анықтамасы |
ε дәлдігі. |
|
3 |
lim f(x)=A |
Функция шегі |
x→x0 кезінде. |
|
4 |
0<|x-x0|<δ |
δ-аймақ |
x0 көршілігі. |
|
5 |
|f(x)-A|<ε |
Коши шарты |
Шек дәлдігі. |
|
6 |
limsinx/x =1 x→0 |
Тамаша шек |
Негізгі шек. |
|
7 |
lim(1+1/x)^x=e x→∞ |
Екінші тамаша шек |
e саны. |
|
8 |
lim[f(x)±g(x)] |
Қосу/азайту |
Шектер қосындысы. |
|
9 |
lim[f(x)g(x)] |
Көбейту |
Көбейтінді шегі. |
|
10 |
lim f(x)/g(x) |
Бөлу |
g(x)≠0. |
|
11 |
A=A0(1+p/100)t |
Күрделі пайыз |
Жылдық өсім. |
|
12 |
A=A0(1+p/100n)nt |
Күрделі пайыз |
n рет есептеу. |
|
13 |
A=A0e(pt/100 |
Үзіліссіз өсім |
Экспоненциалды өсім. |
|
14 |
f(x)=200/(x+2) |
Сұраныс функциясы |
Экономика. |
|
15 |
F(x)=4x+200 |
Шығын функциясы |
Өндірістік шығын. |
|
16 |
f(x)=F(x)/x |
Орташа шығын |
Өзіндік құн. |
|
17 |
y=100(1.03)x |
Банк өсімі |
3% өсім. |
|
18 |
0/0 |
Анықталмағандық |
Түрлендіру қажет. |
|
19 |
∞/∞ |
Анықталмағандық |
Шекті ықшамдау. |
|
20 |
lim f/g = lim f'/g' |
Лопиталь ережесі |
Туынды қолдану. |
3. НЕГІЗГІ ТЕОРЕМАЛАР МЕН ҚАСИЕТТЕР
1. Жинақты тізбектің жалғыз ғана шегі болады.
2. Жинақты тізбек әрқашан шектелген.
3. Ішкі тізбек негізгі тізбекпен бірдей шекке ұмтылады.
4. Тұрақтының шегі өзіне тең.
5. Шектердің қосындысының шегі — шектер қосындысына тең.
6. Шектердің көбейтіндісінің шегі — шектер көбейтіндісіне тең.
7. Бөліндінің шегі — шектер бөліндісіне тең (бөлім нөл емес).
8. Егер f(x)≤g(x) болса, онда limf(x)≤limg(x).
9. Екі жақты шек болуы үшін оң және сол жақты шектер тең болуы керек.
10. Элементар функцияның шегі оның сол нүктедегі мәніне тең.
4. ШЕКТІ ТАБУ ӘДІСТЕРІ
· Көпмүшеліктерді ең үлкен дәрежеге бөлу әдісі.
· Ортақ көбейткішке жіктеу.
· Қысқарту әдісі.
· Рационалдау әдісі.
· Дәрежелерді салыстыру.
· Лопиталь ережесін қолдану.
· Тамаша шектерді пайдалану.
· Тізбек қасиеттерін пайдалану.
5. ҚОЛДАНБАЛАР
· Экономикадағы сұраныс пен ұсыныс.
· Баға мен табыс модельдері.
· Өндірістік шығындарды есептеу.
· Банктік депозит өсімі.
· Күрделі пайыздарды есептеу.
· Инфляцияны модельдеу.
· Экспоненциалды өсім процестері.
· Инженерлік және физикалық модельдер.
6. ҚОРЫТЫНДЫ
Сандық тізбек пен функцияның шегі математикалық анализдің ең маңызды бөлімдерінің бірі болып табылады. Бұл тақырып шексіз аз шамаларды, жинақталуды, функциялардың мінез-құлқын зерттеуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар экономика, қаржы, физика және инженерия салаларында кең қолданылады.
