№12 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР тізімі
ТАҚЫРЫП: ЫҚТИМАЛДЫҚ КЕҢІСТІГІ
Бұл құжатта 12-дәріс бойынша «Ықтималдық кеңістігі» тақырыбына қатысты барлық негізгі ұғымдар, анықтамалар, формулалар, ықтималдық қасиеттері, комбинаторика формулалары, толық ықтималдық формуласы, Байес формуласы, Бернулли формуласы және геометриялық ықтималдықтар толық әрі жүйелі түрде кестелер арқылы жинақталды.
1. Негізгі ұғымдар мен белгілеулер
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Кездейсоқ сынақ |
E |
Эксперимент немесе тәжірибе |
|
Нәтижелер кеңістігі |
Ω |
Барлық мүмкін нәтижелер жиыны |
|
Элементар нәтиже |
ω∈Ω |
Кездейсоқ нәтиже |
|
Оқиға |
A⊂Ω |
Нәтижелер жиыны |
|
Ақиқат оқиға |
Ω |
Әрқашан орындалатын оқиға |
|
Мүмкін емес оқиға |
∅ |
Ешқашан орындалмайтын оқиға |
|
Қарама-қарсы оқиға |
Ā=Ω\A |
A орындалмайтын оқиға |
|
Бірігу |
A∪B |
Кем дегенде бір оқиға орындалады |
|
Қиылысу |
A∩B |
Екі оқиға қатар орындалады |
|
Ішкі жиын |
A⊂B |
A орындалса, B де орындалады |
2. Оқиғалардың түрлері
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Үйлесімді оқиғалар |
A∩B≠∅ |
Бірге орындала алады |
|
Үйлесімсіз оқиғалар |
A∩B=∅ |
Бірге орындалмайды |
|
Тәуелсіз оқиғалар |
P(AB)=P(A)P(B) |
Бір-біріне әсер етпейді |
|
Тәуелді оқиғалар |
P(AB)=P(A)PA(B) |
Бірі екіншісіне әсер етеді |
|
Толық топ |
⋃Ai=Ω |
Барлық мүмкін жағдайларды қамтиды |
3. Ықтималдықтың негізгі анықтамалары
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Классикалық ықтималдық |
P(A)=m/n |
m – қолайлы, n – барлық нәтиже |
|
Геометриялық ықтималдық |
P(A)=l/L |
Ұзындықтар қатынасы |
|
Аудандық ықтималдық |
P(A)=SM/SN |
Аудандар қатынасы |
|
Көлемдік ықтималдық |
P(A)=v/V |
Көлемдер қатынасы |
|
Статистикалық ықтималдық |
w(A)=M/n |
Жиілік |
4. Ықтималдық қасиеттері
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Ақиқат оқиға |
P(Ω)=1 |
Міндетті түрде орындалады |
|
Мүмкін емес оқиға |
P(∅)=0 |
Орындалмайды |
|
Қарама-қарсы оқиға |
P(Ā)=1−P(A) |
Қосындысы 1 |
|
Қосу теоремасы |
P(A∪B)=P(A)+P(B)-P(A∩B) |
Жалпы формула |
|
Үйлесімсіз оқиғалар |
P(A∪B)=P(A)+P(B) |
Ортақ бөлік жоқ |
|
Көбейту теоремасы |
P(AB)=P(A)P(B) |
Тәуелсіз оқиғалар |
|
Монотондылық |
A⊂B ⇒ P(A)≤P(B) |
Үлкен жиын ықтималдығы жоғары |
5. Толық ықтималдық және Байес формуласы
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Толық ықтималдық |
P(A)=ΣP(Bi)P(A|Bi) |
Толық топ арқылы |
|
Байес формуласы |
P(Bi|A)=P(Bi)P(A|Bi)/P(A) |
Кері ықтималдық |
|
Шартты ықтималдық |
P(A|B)=P(AB)/P(B) |
B болғандағы A |
|
Толық топ |
B1+B2+...+Bn=Ω |
Гипотезалар жиыны |
6. Бернулли формуласы
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Бернулли формуласы |
Pn(k)=Cnk pk q(n-k) |
k рет орындалу |
|
Сәттілік ықтималдығы |
p |
Оқиғаның орындалуы |
|
Сәтсіздік ықтималдығы |
q=1-p |
Оқиғаның орындалмауы |
|
Кем орындалу |
P(0)+...+P(k−1) |
k-ден аз |
|
Артық орындалу |
P(k+1)+...+P(n) |
k-ден көп |
|
Кем емес |
P(k)+...+P(n) |
k немесе одан көп |
|
Артық емес |
P(0)+...+P(k) |
k немесе аз |
7. Комбинаторика формулалары
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Алмастыру |
Pn=n! |
Барлық элементтердің орналасуы |
|
Орналастыру |
Ank=n!/(n-k)! |
Реті маңызды |
|
Теру |
Cnk=n!/(k!(n-k)!) |
Реті маңызды емес |
|
Қайталанатын алмастыру |
Pn=n!/(n1!...nk!) |
Қайталанатын элементтер |
|
Қайталанатын орналастыру |
Ānk=n^k |
Қайталануға рұқсат |
|
Қайталанатын теру |
Ĉnk=C(n+k-1,k) |
Қайталануға рұқсат |
8. Геометриялық ықтималдық
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Кесіндідегі ықтималдық |
P(A)=l/L |
Ұзындықтар қатынасы |
|
Жазықтықтағы ықтималдық |
P(A)=SM/SN |
Аудандар қатынасы |
|
Кеңістіктегі ықтималдық |
P(A)=v/V |
Көлемдер қатынасы |
|
Нүктенің түсу ықтималдығы |
m(A)/n(E) |
Геометриялық модель |
9. Негізгі мысалдар
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Ойын сүйегін лақтыру |
Ω={1,2,3,4,5,6} |
Элементар оқиғалар |
|
Шарларды таңдау |
P(A)=m/n |
Классикалық ықтималдық |
|
Туған күн есебі |
P≈0.71 |
Кемінде екі туған күн сәйкес |
|
Мергендер есебі |
1−q1q2q3 |
Кемінде біреуінің тиюі |
|
Бүрге есебі |
C(2n,n)/2^(2n) |
Қайта бастапқы нүктеге келу |
10. Маңызды теориялық формулалар
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Қосу формуласы |
P(A+B)=P(A)+P(B)-P(AB) |
Жалпы жағдай |
|
Көбейту формуласы |
P(AB)=P(A)P(B) |
Тәуелсіз оқиғалар |
|
Толық ықтималдық |
P(A)=ΣP(Bi)P(A|Bi) |
Гипотезалар |
|
Байес формуласы |
P(Bi|A)=P(Bi)P(A|Bi)/P(A) |
Кері ықтималдық |
|
Бернулли формуласы |
Pn(k)=Cnkpkqn-k |
n сынақ |
|
Қарама-қарсы оқиға |
P(Ā)=1−P(A) |
Қосымша ықтималдық |
11. Теориялық сұрақтар
1. Ықтималдық кеңістігі дегеніміз не?
2. Классикалық ықтималдық анықтамасы
3. Геометриялық ықтималдық формуласы
4. Үйлесімді және үйлесімсіз оқиғалар
5. Тәуелсіз және тәуелді оқиғалар
6. Қосу және көбейту теоремалары
7. Толық ықтималдық формуласы
8. Байес формуласы
9. Бернулли формуласы
10. Комбинаторика элементтері
12. Қорытынды
Бұл дәрісте ықтималдық кеңістігі, оқиғалар алгебрасы, ықтималдықтың классикалық және геометриялық анықтамалары, қосу және көбейту теоремалары, толық ықтималдық формуласы, Байес формуласы, Бернулли формуласы және комбинаторика элементтері толық қарастырылды.
