№13 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР тізімі
ТАҚЫРЫП: РАЦИОНАЛ, ТРИГОНОМЕТРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ИРРАЦИОНАЛ ӨРНЕКТЕРДІҢ ИНТЕГРАЛДАНУЫ
Бұл құжатта «Рационал, тригонометриялық және иррационал өрнектердің интегралдануы» дәрісі бойынша барлық негізгі ұғымдар, формулалар, интегралдау әдістері, ауыстырулар, теориялық ережелер және маңызды тұрақтылар толық жүйеленіп берілді.
1. НЕГІЗГІ ҰҒЫМДАР
|
№ |
Ұғым |
Белгіленуі |
Анықтамасы |
Ескерту |
|
1 |
Бүтін-рационал функция |
P(x) |
Көпмүшелік түріндегі функция |
а1,a₁,... тұрақты |
|
2 |
Бөлшек-рационал функция |
Q(x)/P(x) |
Көпмүшеліктер қатынасы |
|
|
3 |
Дұрыс бөлшек |
|
Алым дәрежесі бөлімнен кіші |
n<m |
|
4 |
Бұрыс бөлшек |
|
Алым дәрежесі бөлімнен үлкен немесе тең |
n≥m |
|
5 |
Рационал интеграл |
|
Рационал функция интегралы |
|
|
6 |
Тригонометриялық интеграл |
|
sin, cos функциялары бар интеграл |
|
|
7 |
Иррационал интеграл |
|
Түбірлі өрнектері бар интеграл |
|
|
8 |
Универсал ауыстыру |
t=tg(x/2) |
Тригонометриялық өрнекті рационалдау |
|
|
9 |
Эйлер ауыстыруы |
|
Иррационал интегралдарды түрлендіру |
|
2. РАЦИОНАЛ ӨРНЕКТЕРДІҢ НЕГІЗГІ ФОРМУЛАЛАРЫ
|
№ |
Формула |
Атауы |
Түсіндірме |
|
1 |
∫dx/(x-a)=ln|x-a|+C |
Логарифмдік интеграл |
k=1 |
|
2 |
∫dx/(x-a)k = -1/((k-1)(x-a)(k-1))+C |
Дәрежелік интеграл |
k≥2 |
|
3 |
D=p²-4q |
Дискриминант |
Квадрат үшмүше |
|
4 |
x²+px+q=(x+p/2)²-D/4 |
Толық квадрат |
|
|
5 |
∫du/(u²+a²)=1/a·arctg(u/a)+C |
Арктангенстік интеграл |
|
|
6 |
∫du/(u²-a²)=1/(2a)ln|(u-a)/(u+a)|+C |
Логарифмдік түр |
|
|
7 |
d/dx(arctg x)=1/(1+x²) |
Арктангенс туындысы |
|
3. КВАДРАТ ҮШМҮШЕЛІК ЖАҒДАЙЛАРЫ
|
Жағдай |
Шарт |
Интеграл түрі |
Нәтиже |
Ескерту |
|
1 |
D>0 |
∫dx/(x²+px+q) |
Логарифмдік функция |
Екі түбір |
|
2 |
D=0 |
∫dx/(x²+px+q) |
Дәрежелік функция |
Қос түбір |
|
3 |
D<0 |
∫dx/(x²+px+q) |
arctg функциясы |
Комплекс түбір |
4. ТРИГОНОМЕТРИЯЛЫҚ ӨРНЕКТЕР
|
№ |
Формула |
Қолданылуы |
|
1 |
sin(px)cos(qx)=1/2[sin(p-q)x+sin(p+q)x] |
Көбейтіндіні қосындыға келтіру |
|
2 |
cos(px)cos(qx)=1/2[cos(p-q)x+cos(p+q)x] |
|
|
3 |
sin(px)sin(qx)=1/2[cos(p-q)x-cos(p+q)x] |
|
|
4 |
sin²x=(1-cos2x)/2 |
Дәрежені төмендету |
|
5 |
cos²x=(1+cos2x)/2 |
Дәрежені төмендету |
|
6 |
t=tg(x/2) |
Универсал ауыстыру |
|
7 |
sinx=2t/(1+t²) |
Универсал ауыстыру |
|
8 |
cosx=(1-t²)/(1+t²) |
Универсал ауыстыру |
|
9 |
dx=2dt/(1+t²) |
Универсал ауыстыру |
5. ИРРАЦИОНАЛ ӨРНЕКТЕРДІ ИНТЕГРАЛДАУ
|
Түрі |
Ауыстыру |
Қолданылуы |
|
√((ax+b)/(cx+d)) |
t^m=(ax+b)/(cx+d) |
Бөлшек-сызықтық иррационалдық |
|
√(ax²+bx+c) |
√(ax²+bx+c)=t±x√a |
a>0 |
|
√(ax²+bx+c) |
√(ax²+bx+c)=tx±c |
c>0 |
|
√(ax²+bx+c) |
√(ax²+bx+c)=(x-x0)t |
D>0 |
|
√(a²-x²) |
x=asin t немесе x=acos t |
Тригонометриялық ауыстыру |
|
√(a²+x²) |
x=atg t немесе x=actg t |
Тригонометриялық ауыстыру |
6. ИНТЕГРАЛДАУ ӘДІСТЕРІ
1. Көпмүшелікті жіктеу әдісі
2. Толық квадрат бөліп шығару
3. Дұрыс рационал бөлшекке жіктеу
4. Айнымалыны ауыстыру
5. Универсал тригонометриялық ауыстыру
6. Эйлер ауыстырулары
7. Дәрежені төмендету формулалары
8. Көбейтіндіні қосындыға түрлендіру
7. ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР
|
Тұрақты |
Мәні |
Түсіндірме |
|
π |
3.141592654 |
Пи саны |
|
e |
2.718281828 |
Эйлер саны |
|
ln e |
1 |
Натурал логарифм |
8. НЕГІЗГІ ТЕОРИЯЛЫҚ СҰРАҚТАР
· Бүтін-рационал функция ұғымы
· Бөлшек-рационал функция ұғымы
· Дұрыс және бұрыс бөлшектер
· Рационал бөлшектердің интегралдары
· Тригонометриялық интегралдау тәсілдері
· Универсал ауыстыру формулалары
· Иррационал интегралдар
· Эйлер ауыстырулары
· Толық квадрат бөліп шығару
· Дискриминант жағдайлары
9. ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл дәрісте рационал, тригонометриялық және иррационал өрнектердің интегралдарын есептеу тәсілдері қарастырылды. Интегралдарды есептеудің негізгі әдістері ретінде айнымалыны ауыстыру, толық квадратқа келтіру, универсал тригонометриялық ауыстыру және Эйлер ауыстырулары қолданылды.
