№11 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР ТІЗІМІ
ТАҚЫРЫП: БІР АЙНЫМАЛЫ ФУНКЦИЯНЫҢ ДИФФЕРЕНЦИАЛЫ. ФУНКЦИЯНЫ ЗЕРТТЕУ
Бұл құжатта «Бір айнымалы функцияның дифференциалы. Функцияны зерттеу» дәрісі бойынша барлық негізгі ұғымдар, формулалар, теоремалар, функцияны зерттеу алгоритмдері және теориялық тұрақтылар толық жүйеленіп берілді.
1. НЕГІЗГІ ҰҒЫМДАР
|
№ |
Ұғым |
Белгіленуі |
Анықтамасы |
Ескерту |
|
1 |
Дифференциал |
dy немесе df(x) |
Функция туындысы мен аргумент өсімшесінің көбейтіндісі. |
dy=f′(x)dx |
|
2 |
Аргумент өсімшесі |
Δx |
Аргументтің өзгерісі. |
dx=Δx |
|
3 |
Функция өсімшесі |
Δy |
Функция мәнінің өзгерісі. |
Δy=f(x+Δx)-f(x) |
|
4 |
Бірінші ретті дифференциал |
dy |
Функцияның бірінші ретті өзгерісі. |
Сызықтық бөлік |
|
5 |
Екінші ретті дифференциал |
d²y |
Бірінші дифференциалдың дифференциалы. |
d²y=f''(x)dx² |
|
6 |
n-ші ретті дифференциал |
dⁿy |
n−1 ретті дифференциалдың дифференциалы. |
dⁿy=fⁿ(x)dxⁿ |
|
7 |
Кризистік нүкте |
|
f′(x)=0 немесе f′(x) анықталмаған нүкте. |
Экстремумға күдікті |
|
8 |
Экстремум |
max/min |
Функцияның максимум немесе минимум нүктесі. |
Локаль максимум/минимум |
|
9 |
Иілу нүктесі |
|
f''(x) таңбасы өзгеретін нүкте. |
Ойыс/дөңес ауысуы |
2. НЕГІЗГІ ФОРМУЛАЛАР
|
№ |
Формула |
Атауы |
Түсіндірме |
|
1 |
dy=f′(x)Δx |
Дифференциал формуласы |
Негізгі анықтама |
|
2 |
dx=Δx |
Аргумент дифференциалы |
Өсімшеге тең |
|
3 |
dy=f′(x)dx |
Дифференциалдың негізгі түрі |
|
|
4 |
Δy=f′(x)Δx+α(Δx)Δx |
Өсімше формуласы |
|
|
5 |
f(x+Δx)≈f(x)+f′(x)Δx |
Жуықтау формуласы |
Жуық есептеу |
|
6 |
d²y=f''(x)dx² |
Екінші ретті дифференциал |
|
|
7 |
dⁿy=fⁿ(x)dxⁿ |
n-ші ретті дифференциал |
|
|
8 |
df(u)=f′(u)du |
Күрделі функция дифференциалы |
Инварианттылық |
3. ДИФФЕРЕНЦИАЛДАУ ЕРЕЖЕЛЕРІ
|
№ |
Ереже |
Формула |
Ескерту |
|
1 |
Қосынды |
d(u±v)=du±dv |
|
|
2 |
Тұрақты көбейткіш |
d(cv)=cdv |
c=const |
|
3 |
Көбейтінді |
d(uv)=udv+vdu |
|
|
4 |
Бөлінді |
d(u/v)=(vdu−udv)/v² |
v≠0 |
4. НЕГІЗГІ ТЕОРЕМАЛАР
|
Теорема |
Шарттары |
Формула |
Мағынасы |
Қолданылуы |
|
Ролль теоремасы |
f(x) үздіксіз, дифференциалданады, f(a)=f(b) |
f′(c)=0 |
Жанама OX-ке параллель |
Экстремум |
|
Лагранж теоремасы |
Үздіксіз және дифференциалданатын |
f′(c)=(f(b)-f(a))/(b-a) |
Орташа өзгеріс |
Өсу/кему |
|
Коши теоремасы |
f(x), g(x) дифференциалданады |
f′(c)/g′(c)=(f(b)-f(a))/(g(b)-g(a)) |
Жалпыланған Лагранж |
Шектер |
5. ФУНКЦИЯНЫ ЗЕРТТЕУ ЖОСПАРЫ
1. Анықталу облысын табу
2. Үзіліс нүктелерін және асимптоталарды табу
3. Координат өстерімен қиылысу нүктелерін анықтау
4. Жұптыққа, тақтыққа және периодтылыққа зерттеу
5. Өсу және кему аралықтарын табу
6. Экстремум нүктелерін анықтау
7. Ойыс және дөңес аралықтарды табу
8. Иілу нүктелерін анықтау
9. Көлбеу асимптоталарды табу
10. График салу
6. ӨСУ, КЕМУ ЖӘНЕ ЭКСТРЕМУМ
|
Ұғым |
Шарт |
Нәтиже |
|
Өспелі функция |
f′(x)>0 |
Функция өседі |
|
Кемімелі функция |
f′(x)<0 |
Функция кемиді |
|
Максимум |
f′: + → − |
max нүкте |
|
Минимум |
f′: − → + |
min нүкте |
7. ОЙЫС, ДӨҢЕС ЖӘНЕ ИІЛУ НҮКТЕЛЕРІ
|
Ұғым |
Шарт |
Нәтиже |
|
Дөңес |
f''(x)<0 |
График төмен қарай |
|
Ойыс |
f''(x)>0 |
График жоғары қарай |
|
Иілу нүктесі |
f''(x) таңбасын өзгертеді |
Ойыс/дөңес ауысуы |
8. АСИМПТОТАЛАР
|
Түрі |
Теңдеуі |
Шарты |
Түсіндірме |
|
Вертикаль |
x=a |
lim f(x)=∞ |
Тік асимптота |
|
Горизонталь |
y=c |
lim f(x)=c |
Жатық асимптота |
|
Көлбеу |
y=kx+b |
lim(f(x)-kx)=b |
Қиғаш асимптота |
9. ТУЫНДЫНЫҢ ЭКОНОМИКАДА ҚОЛДАНЫЛУЫ
Еңбек өнімділігі өндірілген өнім мөлшерінің уақыт бойынша туындысы ретінде анықталады.
|
Шама |
Формула |
Мағынасы |
|
Орташа өнімділік |
Δu/Δt |
Уақыт аралығындағы өнім |
|
Лездік өнімділік |
lim(Δu/Δt) |
Шектік өнімділік |
|
Өнімділік функциясы |
u′(t) |
Туынды |
10. ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР
|
Тұрақты |
Мәні |
Түсіндірме |
|
e |
2.718281828 |
Эйлер саны |
|
π |
3.141592654 |
Пи саны |
|
ln e |
1 |
Натурал логарифм |
11. НЕГІЗГІ ТЕОРИЯЛЫҚ СҰРАҚТАР
· Функция дифференциалы
· Дифференциал мен өсімше байланысы
· Дифференциалдау ережелері
· Күрделі функция дифференциалы
· Жоғарғы ретті дифференциал
· Ролль теоремасы
· Лагранж теоремасы
· Коши теоремасы
· Функцияны зерттеу алгоритмі
· Өсу және кему аралықтары
· Экстремум нүктелері
· Ойыс және дөңес аралықтар
· Иілу нүктелері
· Асимптоталар
12. ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл дәрісте функцияның дифференциалы, жоғарғы ретті дифференциалдар, функцияны толық зерттеу әдістері, экстремум, иілу нүктелері және асимптоталар толық қарастырылды.
