№10 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР ТІЗІМІ
ТАҚЫРЫП: БІР АЙНЫМАЛЫ ФУНКЦИЯНЫҢ ТУЫНДЫСЫ
Бұл құжатта «Бір айнымалы функцияның туындысы» дәрісі бойынша барлық негізгі ұғымдар, анықтамалар, дифференциалдау ережелері, туынды формулалары, Лопиталь ережесі, параметрлік және айқындалмаған функциялар туындылары толық жүйеленіп берілді.
1. НЕГІЗГІ ҰҒЫМДАР
|
№ |
Ұғым |
Белгіленуі |
Анықтамасы |
Ескерту |
|
1 |
Функция туындысы |
f′(x) |
Функция өсімшесінің аргумент өсімшесіне қатынасының шегі. |
Негізгі ұғым |
|
2 |
Өсімше |
Δy, Δx |
Айнымалы шаманың өзгерісі. |
Δx→0 |
|
3 |
Дифференциалдану |
|
Функцияның туындысының бар болуы. |
Үзіліссіздікке әкеледі |
|
4 |
Лездік жылдамдық |
V(t) |
Туындының механикалық мағынасы. |
S′(t)=V(t) |
|
5 |
Жанама |
|
Графикке жанасатын түзу. |
Туынды арқылы |
|
6 |
Нормаль |
|
Жанамаға перпендикуляр түзу. |
Жанамамен байланысты |
|
7 |
Екінші ретті туынды |
y′′ |
Бірінші туындының туындысы. |
Үдеу |
|
8 |
n-ретті туынды |
y(n) |
n−1 ретті туындының туындысы. |
Жоғарғы ретті |
|
9 |
Лопиталь ережесі |
|
Анықталмағандықтарды ашу әдісі. |
0/0, ∞/∞ |
2. ТУЫНДЫНЫҢ НЕГІЗГІ ФОРМУЛАЛАРЫ
|
№ |
Формула |
Атауы |
Ескерту |
|
1 |
f′(x)=lim(Δy/Δx) |
Туынды анықтамасы |
Δx→0 |
|
2 |
S′(t)=V(t) |
Механикалық мағына |
Жылдамдық |
|
3 |
f′(x0)=tgα |
Геометриялық мағына |
Жанама бұрышы |
|
4 |
y−f(x0)=f′(x0)(x−x0) |
Жанама теңдеуі |
Түзу теңдеуі |
|
5 |
y−f(x0)=−1/f′(x0)(x−x0) |
Нормаль теңдеуі |
Перпендикуляр |
3. ДИФФЕРЕНЦИАЛДАУ ЕРЕЖЕЛЕРІ
|
Ереже |
Формула |
Атауы |
Түсіндірме |
|
1 |
(c)'=0 |
Тұрақтының туындысы |
c=const |
|
2 |
(u±v)'=u'±v' |
Қосу/азайту |
Жеке туындылар |
|
3 |
(uv)'=u'v+uv' |
Көбейту |
Лейбниц ережесі |
|
4 |
(u/v)'=(u'v−uv')/v² |
Бөлу |
v≠0 |
|
5 |
(cu)'=cu' |
Тұрақты көбейткіш |
c=const |
|
6 |
(F(u))'=F'(u)·u' |
Күрделі функция |
Тізбекті ереже |
4. НЕГІЗГІ ФУНКЦИЯЛАРДЫҢ ТУЫНДЫЛАРЫ
|
Функция |
Туынды |
Ескерту |
|
(x^n) |
nx(n−1) |
Дәрежелік функция |
|
(√x) |
1/(2√x) |
Түбір |
|
(1/x^m) |
−m/x(m+1) |
Кері дәреже |
|
(a^x) |
ax ln a |
Көрсеткіштік |
|
(e^x) |
ex |
Натурал көрсеткіш |
|
(ln x) |
1/x |
Натурал логарифм |
|
(log_a x) |
1/(x ln a) |
Логарифм |
|
(sin x) |
cos x |
Тригонометриялық |
|
(cos x) |
−sin x |
Тригонометриялық |
|
(tg x) |
1/cos²x |
Тангенс |
|
(ctg x) |
−1/sin²x |
Котангенс |
|
(arcsin x) |
1/√(1−x²) |
Кері тригонометрия |
|
(arccos x) |
−1/√(1−x²) |
Кері тригонометрия |
|
(arctg x) |
1/(1+x²) |
Кері тригонометрия |
|
(sh x) |
ch x |
Гиперболалық |
|
(ch x) |
sh x |
Гиперболалық |
5. АЙҚЫНДАЛМАҒАН ЖӘНЕ ПАРАМЕТРЛІК ФУНКЦИЯ
Айқындалмаған функция: F(x,y)=0 түрінде беріледі. Туынды табу үшін теңдеудің екі жағын x бойынша дифференциалдайды.
Параметрлік функция үшін: dy/dx=(dy/dt)/(dx/dt)
6. ЛОГАРИФМДІК ДИФФЕРЕНЦИАЛДАУ
Күрделі дәрежелік-көрсеткіштік функциялардың туындысын табуда логарифмдеу әдісі қолданылады.
Егер y=u(x)v(x) болса, онда:
ln y = v(x) ln u(x)
7. ЖОҒАРҒЫ РЕТТІ ТУЫНДЫЛАР
|
Ұғым |
Белгіленуі |
Түсіндірме |
|
Екінші ретті туынды |
y′′ |
Бірінші туындының туындысы |
|
Үшінші ретті туынды |
y′′′ |
Екінші туындының туындысы |
|
n-ретті туынды |
y(n) |
Қайталама дифференциалдау |
8. ЛОПИТАЛЬ ЕРЕЖЕСІ
Егер шек 0/0 немесе ∞/∞ анықталмағандығына әкелсе, онда:
· lim f(x)/φ(x) = lim f′(x)/φ′(x)
Бұл ереже анықталмағандықтарды ашуға қолданылады.
9. ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР
|
Тұрақты |
Мәні |
Түсіндірме |
|
e |
2.718281828 |
Эйлер саны |
|
π |
3.141592654 |
Пи саны |
|
ln e |
1 |
Натурал логарифм |
10. ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл дәрісте функция туындысының анықтамасы, механикалық және геометриялық мағынасы, дифференциалдау ережелері, күрделі функцияның туындысы, параметрлік және айқындалмаған функциялардың туындылары, жоғарғы ретті туындылар және Лопиталь ережесі толық қарастырылды.
