№5 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР тізімі
ТАҚЫРЫП: СЫЗЫҚТЫҚ БІРІНШІ РЕТТІ ДИФФЕРЕНЦИАЛДЫҚ ТЕҢДЕУЛЕР, БЕРНУЛЛИ ТЕҢДЕУІ ЖӘНЕ ТОЛЫҚ ДИФФЕРЕНЦИАЛДЫҚ ТЕҢДЕУЛЕР
Бұл құжат «Сызықтық бірінші ретті дифференциалдық теңдеулер, Бернулли теңдеуі және толық дифференциалдық теңдеулер» бойынша барлық негізгі теориялық ұғымдарды, формулаларды, анықтамаларды және шешу алгоритмдерін қамтиды.
1. СЫЗЫҚТЫҚ БІРІНШІ РЕТТІ ТЕҢДЕУЛЕР
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
Сызықтық теңдеу |
y′ + P(x)y = Q(x) |
Бірінші ретті сызықтық дифференциалдық теңдеу |
|
Біртекті теңдеу |
y′ + P(x)y = 0 |
Оң жағы нөлге тең |
|
Біртексіз теңдеу |
y′ + P(x)y = Q(x) |
Q(x) ≠ 0 |
|
Бернулли ауыстыруы |
y = uv |
Шешімді екі функция көбейтіндісі ретінде іздеу |
|
Туынды формуласы |
y′ = u′v + uv′ |
Көбейтіндінің туындысы |
2. БЕРНУЛЛИ ӘДІСІ
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
Айнымалылары ажыратылатын теңдеу |
v′ + P(x)v = 0 |
Алдымен v табылады |
|
u функциясы |
u′v = Q(x) |
Содан кейін u анықталады |
|
Жалпы шешім |
y = uv |
Екі функция көбейтіндісі |
|
Интегралдау формуласы |
v = e (-∫P(x)dx) |
Біртекті теңдеу шешімі |
3.ЕРКІН ТҰРАҚТЫНЫ ВАРИАЦИАЛАУ
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
Тұрақтыны алмастыру |
c = c(x) |
Тұрақты функциямен алмастырылады |
|
Біртекті шешім |
y = φ(x,c) |
Алдымен біртекті теңдеу шешіледі |
|
Жалпы шешім |
y = φ(x,c(x)) |
Вариацияланған тұрақты |
4. БЕРНУЛЛИ ТЕҢДЕУІ
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
Бернулли теңдеуі |
y′ + P(x)y = Q(x)yⁿ |
n ≠ 0 болатын теңдеу |
|
Алмастыру |
z = y^(1-n) |
Сызықтық теңдеуге келтіру |
|
Туынды |
z′ = (1-n)y^(-n)y′ |
Алмастырудан кейін |
|
Сызықтық түр |
z′+(1-n)P(x)z=(1-n)Q(x) |
Жаңа сызықтық теңдеу |
5. ТОЛЫҚ ДИФФЕРЕНЦИАЛДЫҚ ТЕҢДЕУЛЕР
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
Жалпы түр |
P(x,y)dx + Q(x,y)dy = 0 |
Толық теңдеу |
|
Толықтық шарты |
∂P/∂y = ∂Q/∂x |
Негізгі шарт |
|
Толық дифференциал |
dU(x,y)=0 |
Функцияның толық дифференциалы |
|
Жалпы интеграл |
U(x,y)=C |
Теңдеудің шешімі |
6. ТОЛЫҚ ТЕҢДЕУДІ ШЕШУ
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
Бірінші әдіс |
U(x,y)=∫P(x,y)dx + φ(y) |
Тікелей интегралдау |
|
Қосымша шарт |
∂U/∂y = Q(x,y) |
φ(y) табу |
|
Екінші әдіс |
Қисық сызықты интеграл |
Интеграл арқылы есептеу |
7. ИНТЕГРАЛДАУШЫ КӨБЕЙТКІШ
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
Интегралдаушы көбейткіш |
μ(x,y) |
Теңдеуді толыққа келтіреді |
|
x бойынша көбейткіш |
μ(x)=e(∫((∂P/∂y-∂Q/∂x)/Q)dx) |
Тек x-ке тәуелді |
|
y бойынша көбейткіш |
μ(y)=e(∫((∂Q/∂x-∂P/∂y)/P)dy) |
Тек y-ке тәуелді |
8. ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР МЕН БЕЛГІЛЕР
|
Ұғым |
Формула |
Түсіндірме |
|
C |
Еркін тұрақты |
Жалпы шешімдегі тұрақты |
|
u,v |
Көмекші функциялар |
Бернулли әдісінде |
|
z |
Жаңа айнымалы |
Бернулли теңдеуінде |
|
μ(x,y) |
Интегралдаушы көбейткіш |
Толық теңдеуге келтіру |
|
U(x,y) |
Потенциал функция |
Толық теңдеудің шешімі |
9. НЕГІЗГІ ФОРМУЛАЛАР
· y′ + P(x)y = Q(x)
· y = uv
· y′ = u′v + uv′
· v = e^(-∫P(x)dx)
· y′ + P(x)y = Q(x)yⁿ
· z = y^(1-n)
· z′ + (1-n)P(x)z = (1-n)Q(x)
· P(x,y)dx + Q(x,y)dy = 0
· ∂P/∂y = ∂Q/∂x
· U(x,y)=C
10. ТЕОРИЯЛЫҚ СҰРАҚТАР
1. Сызықтық бірінші ретті теңдеудің анықтамасы
2. Бернулли ауыстыруының мағынасы
3. Еркін тұрақтыны вариациалау әдісі
4. Бернулли теңдеуінің анықтамасы
5. Бернулли теңдеуін сызықтық теңдеуге келтіру
6. Толық дифференциалдық теңдеу шарты
7. Интегралдаушы көбейткіш ұғымы
8. Толық теңдеуді шешу әдістері
11. ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл дәрісте сызықтық бірінші ретті дифференциалдық теңдеулер, Бернулли теңдеуі, толық дифференциалдық теңдеулер және оларды шешу әдістері қарастырылды. Барлық негізгі формулалар мен теориялық ұғымдар жүйелендірілді.
