№7 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР тізімі
ТАҚЫРЫП: ТҰРАҚТЫ КОЭФФИЦИЕНТТІ ЕКІНШІ РЕТТІ БІРТЕКТІ ЖӘНЕ БІРТЕКСІЗ СЫЗЫҚТЫҚ ДИФФЕРЕНЦИАЛДЫҚ ТЕҢДЕУЛЕР
Бұл құжатта «Тұрақты коэффициентті екінші ретті біртекті және біртексіз сызықтық дифференциалдық теңдеулер» дәрісі бойынша барлық негізгі ұғымдар, формулалар, сипаттамалық теңдеулер, шешім түрлері, біртекті және біртексіз теңдеулердің теориясы, Лагранж әдісі және анықталмаған коэффициенттер әдісі толық әрі кестелік түрде жүйеленіп берілді.
1. Негізгі анықтамалар
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Екінші ретті сызықтық ДТ |
y′′ + p(x)y′ + q(x)y = f(x) |
Жалпы түрі |
|
Тұрақты коэффициентті теңдеу |
y′′ + py′ + qy = f(x) |
p және q – тұрақты |
|
Біртекті теңдеу |
y′′ + py′ + qy = 0 |
Оң жағы нөл |
|
Біртексіз теңдеу |
y′′ + py′ + qy = f(x) |
Оң жағы нөл емес |
|
Бос мүше |
f(x) |
Теңдеудің оң жағы |
2. Сызықтық тәуелділік және тәуелсіздік
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Сызықтық тәуелсіздік |
a1y₁(x)+α₂y₂(x)=0 |
Тек α1=α₂=0 болса |
|
Сызықтық тәуелділік |
y1(x)=Cy₁(x) |
Қатынасы тұрақты |
|
Сызықтық тәуелсіздік шарты |
y1/y2=u(x) |
u(x) – тұрақты емес |
|
Екі шешімнің комбинациясы |
y=c1y₁+c₂y₂ |
Жаңа шешім береді |
3. Сипаттамалық теңдеу
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Сипаттамалық теңдеу |
k² + pk + q = 0 |
Біртекті теңдеуге сәйкес |
|
Дискриминант |
D = p² − 4q |
Түбірлер сипатын анықтайды |
|
Нақты әртүрлі түбірлер |
D > 0 |
k1 ≠ k₂ |
|
Қайталанатын түбір |
D = 0 |
k1 = k₂ |
|
Комплекс түбірлер |
D < 0 |
k = α ± βi |
4. Біртекті теңдеудің жалпы шешімдері
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
D > 0 жағдайы |
y = c1eᵏ¹ˣ + c₂eᵏ²ˣ |
Екі нақты түбір |
|
D = 0 жағдайы |
y = (c1 + c₂x)eᵏˣ |
Қайталанатын түбір |
|
D < 0 жағдайы |
y=eᵅˣ(c1cosβx+ c₂sinβx) |
Комплекс түбір |
|
Комплекс түбір параметрлері |
α=-p/2, β=√(q-p²/4) |
Комплекс түбір үшін |
5. Коши есебі
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Бастапқы шарттар |
y(x0)=y₀, y′(x₀)=y₁ |
Дербес шешім табу |
|
Дербес шешім |
c1,c₂ анықталады |
Бастапқы шарттар арқылы |
|
Жалпы шешім |
y=c1y₁+c₂y₂ |
Екі еркін тұрақты |
6. Біртексіз теңдеулер
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Жалпы түр |
y(ⁿ⁾+a₁y⁽ⁿ⁻¹⁾+...+a0y=f(x) |
n-ші ретті |
|
Жалпы шешім |
y=ȳ+ỹ |
Біртекті + дербес |
|
Біртекті бөлік |
ȳ |
Сәйкес біртекті теңдеудің шешімі |
|
Дербес шешім |
ỹ |
Біртексіз теңдеудің шешімі |
7. Тұрақтыларды вариациялау әдісі
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Лагранж әдісі |
y=c1(x)y₁+...+c2(x)y2 |
Айнымалы коэффициенттер |
|
Айнымалы тұрақтылар |
c1(x), c₂(x), ... |
Функция ретінде қаралады |
|
Қолданылуы |
Біртексіз теңдеулер |
Жалпы шешім табу |
8. Анықталмаған коэффициенттер әдісі
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Экспоненциал түр |
f(x)=Pn(x)eᵅˣ |
Арнайы әдіс |
|
Тригонометриялық түр |
f(x)=eᵅˣ(Pncosβx+Qmsinβx) |
Арнайы форма |
|
Дербес шешім |
ỹ=eᵅˣSn(x) |
Таңдап алынады |
|
Егер α түбір болса |
ỹ=xeᵅˣSn(x) |
x-ке көбейтіледі |
|
Қос түбір болса |
ỹ=x²eᵅˣSn(x) |
x²-ке көбейтіледі |
9. Теориялық тұрақтылар
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
c₁,c₂ |
Еркін тұрақтылар |
Жалпы шешім параметрлері |
|
k₁,k₂ |
Сипаттамалық түбірлер |
Шешім түрін анықтайды |
|
α,β |
Комплекс түбір параметрлері |
α±βi |
|
A,B |
Белгісіз коэффициенттер |
Дербес шешімде |
|
Sₙ(x), Tₙ(x) |
Белгісіз көпмүшелер |
Арнайы шешімдер |
10. Негізгі формулалар
|
Ұғым |
Формула / Белгілеу |
Түсіндірме |
|
Біртекті теңдеу |
y′′+py′+qy=0 |
Негізгі түр |
|
Біртексіз теңдеу |
y′′+py′+qy=f(x) |
Оң жағы бар |
|
Сипаттамалық теңдеу |
k²+pk+q=0 |
Түбірлер теңдеуі |
|
Дискриминант |
D=p²−4q |
Түбір типі |
|
Жалпы шешім |
y=ȳ+ỹ |
Толық шешім |
|
Комплекс түбір шешімі |
y=eᵅˣ(c₁cosβx+c₂sinβx) |
III жағдай |
11. Теориялық сұрақтар
1. Екінші ретті сызықтық дифференциалдық теңдеудің жалпы түрі
2. Тұрақты коэффициентті теңдеудің анықтамасы
3. Біртекті және біртексіз теңдеулер
4. Сызықтық тәуелсіздік ұғымы
5. Сипаттамалық теңдеу құру
6. Дискриминант бойынша үш жағдай
7. Нақты әртүрлі түбірлер жағдайы
8. Қайталанатын түбір жағдайы
9. Комплекс түбірлер жағдайы
10. Коши есебін шешу
11. Тұрақтыларды вариациялау әдісі
12. Анықталмаған коэффициенттер әдісі
13. Дербес шешімді таңдау тәсілдері
12. Қорытынды
Бұл дәрісте тұрақты коэффициентті екінші ретті сызықтық дифференциалдық теңдеулердің теориясы толық қарастырылды. Біртекті және біртексіз теңдеулердің жалпы шешімдері, сипаттамалық теңдеу, түбірлердің түрлеріне байланысты шешім құрылымы, Коши есебі, Лагранж әдісі және анықталмаған коэффициенттер әдісі толық жүйеленді.
