№9 ГЛОССАРИЙ – ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР ТІЗІМІ
ТАҚЫРЫП: ШЕКСІЗ АЗ ЖӘНЕ ШЕКСІЗ ҮЛКЕН ШАМАЛАР. ТАМАША ШЕКТЕР. ФУНКЦИЯНЫҢ ҮЗІЛІССІЗДІГІ
Бұл құжатта дәріс бойынша барлық негізгі теориялық ұғымдар, формулалар, қасиеттер, теоремалар, анықталмағандықтар, тамаша шектер, үзіліссіздік және үзіліс нүктелері толық әрі жүйелі түрде берілді.
1. НЕГІЗГІ ҰҒЫМДАР МЕН АНЫҚТАМАЛАР
|
№ |
Ұғым |
Белгіленуі |
Анықтамасы |
Ескерту |
|
1 |
Шексіз аз шама |
ШАШ |
Шегі нөлге тең функция немесе тізбек. |
lim f(x)=0 |
|
2 |
Шексіз үлкен шама |
ШҮШ |
Мәні шексіздікке ұмтылатын функция. |
lim f(x)=∞ |
|
3 |
Бірінші тамаша шек |
sinx/x |
x→0 кезінде 1-ге тең. |
Негізгі тригонометриялық шек |
|
4 |
Екінші тамаша шек |
(1+x)(1/x) |
x→0 кезінде e санына ұмтылады. |
Экспоненциалды шек |
|
5 |
Анықталмағандық |
0/0 |
Тікелей есептелмейтін өрнек. |
Түрлендіру қажет |
|
6 |
Эквивалентті шексіз аз |
α~β |
Қатынасының шегі 1-ге тең. |
Шекті есептеуде қолданылады |
|
7 |
Бірдей ретті шама |
α=O(β) |
Қатынасының шегі нөлден өзге тұрақты. |
Реттері бірдей |
|
8 |
Жоғары ретті шама |
α=o(β) |
Қатынасының шегі нөлге тең. |
α тезірек кемиді |
|
9 |
Функцияның шегі |
lim f(x)=A |
x→a кезінде функцияның ұмтылатын мәні. |
Анализдің негізгі ұғымы |
|
10 |
Үзіліссіз функция |
limf(x)=f(a) |
Шегі функция мәніне тең. |
Үзіліс жоқ |
|
11 |
Сол жақты шек |
x→a−0 |
Сол жағынан ұмтылу. |
Біржақты шек |
|
12 |
Оң жақты шек |
x→a+0 |
Оң жағынан ұмтылу. |
Біржақты шек |
|
13 |
Бірінші текті үзіліс |
секірме |
Біржақты шектер бар, бірақ тең емес. |
Секіріс болады |
|
14 |
Түзетілетін үзіліс |
f(a)=A |
Шекті функция мәнімен теңестіруге болады. |
Нүктеде түзетіледі |
|
15 |
Екінші текті үзіліс |
∞ |
Біржақты шек жоқ не шексіз. |
Маңызды үзіліс |
|
16 |
Үзіліссіздік өсімшесі |
Δy→0 |
Δx→0 кезінде Δy→0. |
Өсімше анықтамасы |
|
17 |
Кесіндідегі үздіксіздік |
C[a,b] |
Барлық нүктеде үздіксіз. |
Маңызды класс |
|
18 |
Шектелген функция |
A≤f(x)≤B |
Кесіндіде шектелген. |
Теорема |
|
19 |
Максимум және минимум |
max,min |
Ең үлкен және кіші мән қабылдайды. |
Вейерштрасс теоремасы |
|
20 |
Больцано-Коши теоремасы |
f(ξ)=0 |
Таңбалары әртүрлі болса түбір бар. |
Маңызды теорема |
2. НЕГІЗГІ ФОРМУЛАЛАР ЖӘНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР
|
№ |
Формула |
Атауы |
Қолданылуы |
|
1 |
lim sinx/x =1 х→0 |
Бірінші тамаша шек |
0/0 анықталмағандығында |
|
2 |
lim tgx/x =1 х→0 |
Туынды шек |
Тригонометриялық шектер |
|
3 |
lim arcsinx/x =1 х→0 |
Арксинус шегі |
Эквиваленттік |
|
4 |
lim arctgx/x =1 х→0 |
Арктангенс шегі |
Жуықтау |
|
5 |
lim (ex−1)/x =1 х→0 |
Экспонента шегі |
Экспоненциал функция |
|
6 |
lim ln(1+x)/x =1 х→0 |
Логарифмдік шек |
Логарифм |
|
7 |
lim ((1+x)μ−1)/x =μ х→0 |
Дәрежелік шек |
Жуықтау |
|
8 |
lim (1+x)1/x=e х→0 |
Екінші тамаша шек |
1^∞ анықталмағандығында |
|
9 |
sinx~x |
Эквиваленттік |
Шекті жеңілдету |
|
10 |
tgx~x |
Эквиваленттік |
Жуық есеп |
|
11 |
arcsinx~x |
Эквиваленттік |
Шек есептеу |
|
12 |
arctgx~x |
Эквиваленттік |
Шек есептеу |
|
13 |
1−cosx~x²/2 |
Эквиваленттік |
Тригонометриялық шек |
|
14 |
ex−1~x |
Эквиваленттік |
Экспонента |
|
15 |
ln(1+x)~x |
Эквиваленттік |
Логарифм |
|
16 |
ax−1~xln a |
Эквиваленттік |
Көрсеткіштік функция |
|
17 |
loga(1+x)~x loga e |
Эквиваленттік |
Логарифмдік функция |
|
18 |
Δy=f(x+Δx)-f(x) |
Өсімше |
Үзіліссіздік |
|
19 |
f(x0−0)=f(x0+0) |
Бірінші текті үзіліс |
Секіріс шарты |
|
20 |
f(a)f(b)<0 |
Больцано шарты |
Түбірдің бар болуы |
3. ШЕКСІЗ АЗ ЖӘНЕ ШЕКСІЗ ҮЛКЕН ШАМАЛАР ҚАСИЕТТЕРІ
· ШАШ · ШАШ = ШАШ
· ШАШ · шектелген шама = ШАШ
· 1 / ШҮШ = ШАШ
· 1 / ШАШ = ШҮШ
· Жинақты функцияның шегі жалғыз болады
· Үзіліссіз функцияның сол және оң жақ шектері тең
· Үзіліссіз функция кесіндіде шектелген
· Үзіліссіз функция максимум және минимум қабылдайды
· Егер f(a)f(b)<0 болса, онда [a,b] аралығында түбір бар
4. НЕГІЗГІ АНЫҚТАЛМАҒАНДЫҚТАР
1. 0/0
2. ∞/∞
3. 0·∞
4. ∞−∞
5. 00
6. 1∞
7. ∞0
5. ҮЗІЛІССІЗДІК ЖӘНЕ ҮЗІЛІС НҮКТЕЛЕРІ
· Функция x0 нүктесінде үзіліссіз, егер lim f(x)=f(x0).
· Δx→0 кезінде Δy→0 болса, функция үзіліссіз.
· Бірінші текті үзілісте біржақты шектер бар.
· Түзетілетін үзілісте екі жақты шек бар.
· Екінші текті үзілісте шек жоқ немесе шексіз.
· Қарапайым функциялар анықталу облысында үзіліссіз.
6. ТЕОРИЯЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛАР
|
Тұрақты |
Мәні |
Түсіндірме |
|
e |
2.7182818 |
Эйлер саны |
|
π |
3.1415926 |
Шеңбер тұрақтысы |
|
∞ |
Шексіздік |
Шексіз үлкен шама |
|
0 |
Нөл |
Шексіз аз шама шегі |
7. ҚОРЫТЫНДЫ
Бұл дәрісте шексіз аз және шексіз үлкен шамалар, тамаша шектер, эквивалентті шексіз аз шамалар, функцияның үзіліссіздігі және үзіліс нүктелері толық қарастырылды. Бұл тақырыптар математикалық анализдің маңызды негіздерінің бірі болып табылады.
